ECHA PRZESZŁOŚCI

Buty na koturnie to nie tylko modny dodatek współczesnych stylizacji, lecz także element ubioru o bogatej i zróżnicowanej historii. Przez wieki pełniły różne funkcje – od praktycznych po symboliczne – i pojawiały się w wielu kulturach, od antycznej Grecji po Imperium Osmańskie. Jednym z najstarszych znanych zastosowań koturnów były kothornoi – wysokie buty noszone przez aktorów w starożytnym teatrze greckim. Ich podwyższona podeszwa miała za zadanie zwiększyć widoczność postaci na scenie oraz podkreślić rangę bohatera – im wyższy, tym ważniejsza rola. Rzymianie przejęli ten zwyczaj, używając podobnego obuwia. W renesansowej Wenecji kobiety arystokratyczne nosiły chopines – niezwykle wysokie buty na drewnianej platformie, nieraz osiągające nawet 50 cm wysokości. Służyły one zarówno do ochrony przed błotnistymi ulicami miasta, jak i jako wyraz statusu – wysokość butów miała bezpośrednie przełożenie na prestiż kobiety.  Fotografia: Luca Cistriani         W świecie ...

Kambyzes II był królem Persji w latach 529-522 p.n.e. Był synem Cyrusa II Wielkiego. Jeszcze w 538 roku p.n.e. wraz z ojcem zdobył Babilon. W 525 roku p.n.e. pokonał faraona Psametycha III w bitwie pod Peluzjum. Zdobył główne miasta Memfis i Teby. Ogłosił się faraonem egipskim poprzez tradycyjne rytuały i ceremonię, która obejmowała namaszczenie przez kapłanów Seta (boga burz, pustyń, Górnego Egiptu, ciemności i chaosu) i Horusa (boga nieba, opiekuna monarchii egipskiej), noszacych nakrycia głowy reprezentujących ich odpowiednich bogów.  Chwilę tę ukazał na poniższej ilustracji Mark Stacey           Kambyzes nie zdołał jednak zdobyć oazy Siwa na Pustyni Libijskiej, gdzie mieściła się słynna wyrocznia Amona-Re. Wysłana na jej podbój armia zaginęła w tajemniczych okolicznościach. Ich celem było zniszczenie świątyni Amona po tym, jak kapłani tego boga odmówili legitymizacji rządów Kambyzesa w Egipcie. Armia została prawdopodobnie zasypana w czasie burzy p...

Szapur I był władcą Persji z dynastii Sasanidów. Panował samodzielnie w okresie 241-272. Uważa się, że wcześniej współrządził z ojcem - Ardaszirem I. Władca Sasanidów wyznaczył sobie cel odbudowania dawnej potęgi perskiej. W czasie swego panowania Szapur zbudował wiele miast. W roku 241 roku rozpoczął wojnę z cesarstwem rzymskim. Podbił Mezopotamię i Syrię. W 243 roku Rzymianom udało się odzyskać część utraconych terytoriów. W kolejnych latach armia Szapura podbiła Antiochię oraz część Kapadocji (253 rok), a następnie Armenię (256 rok). Kluczowym momentem była wygrana bitwa pod Edessą (obecnie Şanlıurfa w Turcji) w 260 roku. Szapur I pojmał wówczas cesarza rzymskiego Waleriana I. Ten jako niewolnik doświadczał ciągłych upokorzeń np. służył sasanidzkiemu władcy za podnóżek, gdy wsiadał na konia. Nie wiemy, ile lat Walerian spędził w niewoli. W każdym razie był jedynym cesarzem rzymskim, który dostał się do niewoli i w niej zmarł. Istnieje też teoria, że Szapur I pokonał Waleriana, wziął...

Uwagę przyciąga ich odzież jak i bogate pięknie zdobione uzbrojenie i inne przedmioty. Sakowie nazywani też są Scytami ałtajskimi, wschodnimi lub środkowoazjatyckimi. Kultura Saków wykształciła się około VII wieku p.n.e., a do rozkwitu doszło w VI–V wieku p.n.e. Ich kultura materialna wykazuje wiele cech wspólnych z kulturą europejskich Scytów. Przypuszczalnie wspólne też jest ich pochodzenie. Niektórzy badacze uważają, że kultury Scytów i Saków należy traktować jako jedną kulturę scyto-sakijską. Sakowie byli koczownikami, hodowcami bydła rogatego, koni, wielbłądów, a także prowadzili osiadły tryb życia, zajmując się rolnictwem. Znaleziono liczne przedmioty z metali szlachetnych (przeważnie złota), a także barwione tkaniny. Podobnie jak u Scytów europejskich tak w sztuce Saków charakterystyczne są motywy zoomorficzne (styl zwierzęcy) świadczące o doskonałej obserwacji przyrody, splatające się z elementami geometrycznymi i roślinnymi.  Sakowie, IV wiek p.n.e. (rys. Joan Francesc Oli...

Na poniższej ilustracji Persowie ostrzeliwują Spartan z łuków. Wieszcze zwani 'manteis' dokonują rytuału 'sphagia' - podrzynają gardło baranowi. Sphagia odbywa się na samym polu bitwy na oczach armii, a także na widoku wroga, który prawdopodobnie składał własne ofiary. Sposób, w jaki krew płynęła z rany, dawał wyobrażenie o tym, jak potoczy się bitwa. Jeśli znaki okazały się niekorzystne, dowódca wahałby się przed atakiem. Według Herodota Spartanie otrzymali złe wróżby, dlatego wahali się przed atakiem na armię perską. W tym czasie wielu hoplitów zostało rannych i zginęło z rąk perskich łuczników. Rolą manteis była interpretacja znaków. W krytycznym momencie była tylko formalnością - tak jak w tym przypadku - wywołać złudną pewność siebie przeciwnika lub dać czas na przybycie Ateńczyków. Wieszcze i hoplici spartańscy podczas bitwy pod Platejami (rys. Steve Noon)           A jak do całej sytuacji doszło?           W 479 roku p.n...

W 480 roku p.n.e. perski król Kserkses I z dynastii Achemenidów poprowadził swoją wielką armię ku Grecji. Teby prezentowały inną postawę niż Ateny czy Sparta. Kilkanaście postów niżej pisałem o bitwie pod Termopilami. Chociaż kontyngent 400 został wysłany do Termopil (hoplici poddali się, wypalono im piętna), rządząca arystokracja wkrótce potem dołączyła do króla Persji. Z wielką gotowością i gorliwie walczyła w jego imieniu w bitwie pod Platejami w 479 roku p.n.e. Ateńczycy odnieśli zwycięstwo w trudnej walce z Tebańczykami znajdującymi się po drugiej stronie. Według Herodota Grecy walczący po stronie Persów "celowo walczyli źle". Tebańczycy wycofali się z pola bitwy, jednak w innym kierunku niż Persowie, co ochroniło ich przed dalszymi stratami. Zdrada greckich Teb (rys. Roger Payne)           Warto zwrócić uwagę na pewien szczegół widoczny na ilustracji. Rzeźby greckie były malowane. Farby nie były trwałe przez stulecia, toteż w epoce renesansu artyści n...

Krezus był ostatnim królem Lidii (na zachodzie Azji Mniejszej). Już w czasach antycznych jego imię stało się synonimem bogacza. Jest do dziś. Jego skarby, w tym pierwsze w całości emitowane złote monety - były obiektem przekazów w Grecji i Persji. Krezus objął tron około 560 roku p.n.e. Lidia była starożytnym państwem ze stolicą w Sardes (po upadku nazwa ta odnosiła się wciąż do tej krainy). Władca był pod wpływem podbitych przez siebie miast greckich w Jonii (wybrzeże Azji Mniejszej). Krezus był wielkim mecenasem poetów, uczonych i filozofów, których chętnie gościł na swoim dworze. W 547 roku p.n.e. rozpoczął wojnę z perskim królem Cyrusem II Wielkim z dynastii Achemenidów. Szukał bezskutecznie przymierza z Babilonią i Egiptem.    Krezus w płomieniach, 546 p.n.e. przedstawiony na attyckiej  amforze znajdującej się obecnie w paryskim Luwrze           Według Herodota, przed rozpoczęciem wojny Krezus zapytał wyrocznię w Delfach czy powinien wal...