ECHA PRZESZŁOŚCI

Rekonstrukcja ulicy Kuretów w antycznym greckim Efezie (obecnie zachodnie wybrzeże Turcji). Wykonał ją węgierski twórca wirtualnych rekonstrukcji Adam Nemeth.           Ulica Kuretów (w mitologii greckiej bóstwa opiekuńcze, później także kapłani kultu utożsamiani z frygijskimi korybantami lub daktylami) to jedna z trzech głównych arterii w starożytnym mieście Efez, której marmurowa nawierzchnia biegnie od Biblioteki Celsusa do Bramy Heraklesa. To było serce Efezu, otoczone fontannami, świątyniami, sklepami pod długimi portykami i dużymi domami najbardziej wpływowych obywateli miasta. Starożytne rzeźby i budowle greckie były malowane. Farby nie były trwałe przez stulecia, toteż w epoce renesansu artyści naśladujący antycznych rzeźbiarzy nie wiedzieli o tym. Zatem nie malowali swoich dzieł stylizowanych na starożytne. Ta praktyka pozostała powszechna do dziś. Obecnie także powiela się ten błąd. Jest to szczególnie widoczne w kinematografii.

Poniżej są trzy przykłady zmian w kanonie kobiecego piękna przez prawie 3000 lat, od epoki brązu po późne średniowiecze. Od lewej: 1. egipski fresk z epoki brązu ok. 1350 roku p.n.e. z grobowca Nebamona, oficjalnego skryby i średniej rangi rachmistrza zboża w kompleksie świątynnym w Tebach, 2. rzymska rzeźba tzw. Wenus Kallipygos z II wieku n.e. uważana za kopię hellenistycznego oryginału. 3. późnośredniowieczny obraz Hansa Memlinga z 1485 roku.           Wenus Kallipygos („z pięknymi pośladkami”) jest rzymską rzeźbą z marmuru. Pochodzi prawdopodobnie z II wieku n.e. Jest jednak uważana za kopię wcześniejszego oryginału hellenistycznego ze świątyni Afrodyty w Syrakuzach. Afrodyta spoglądając przez ramię podziwia swoje pośladki i nogi. Wenus Kallipygos została odkryta w XVI wieku w Rzymie. Była podziwiana już XVII i XVIII wieku. Rzeźba będąca własnością rodziny Farnese pod koniec XVIII stulecia trafiła do Neapolu. Została odrestaurowana przez znanego włoskie...

Na poniższej fotografii znajduje się rekonstruktor Danilo Ligutarvos Guasco w rogatym hełmie typu Montefortino, ok. 250 p.n.e. (fot. Carlo Ferrari).           Rogate hełmy były charakterystyczne dla antycznej Italii od VI do II wieku p.n.e. Moda ta dotknęła wiele typów hełmów. W epoce archaicznej i klasycznej był to typ koryncki, następnie pilos, aż wreszcie Montefortino. Powyżej widoczne są 3 przykłady takiego hełmu: 1. Hełm z brązu typu Montefortino, znaleziony w Casaselvatica (Berceto, Parma, Włochy), ok. 250 p.n.e. 2. Hełm z brązu typu Montefortino, znaleziony w Pulica (Fosdinovo, Massa-Carrara, Włochy), IV-III wiek p.n.e., 3. Hełm typu Montefortino na samnickim fresku z Nola (Obszar Metropolitalny Neapolu, Kampania, południowe Włochy), ok. 250 p.n.e.

Boreasz, w mitologii greckiej, był bogiem wiatru i uosobieniem wiatru północnego. Uosabiał zimny, gwałtowny wiatr, wiejący z północy, zdolny wyrządzać wielkie szkody. Co ciekawe w antycznej Grecji właśnie jego imieniem oznaczano jedną ze stron świata – północ. Boreasz był synem tytana Astrajosa i tytanidy Eos. Kult tego bóstwa powszechny był wśród żeglarzy i rolników. Ofiarami jakie mu składano były baran i kogut. Za ojczyznę Boreasza uważano Trację na północ od Morza Egejskiego.  Boreasz wyrządza szkoda flocie -  grafika z gry Immortal Concquest           Był ojcem nieśmiertelnych koni bojowych Achillesa, Ksantosa i Baliosa, które galopowały z prędkością wiatru. Boreasz porwał księżniczkę ateńską Orejtyję, z która miał dwóch bliźniaczych synów – Kalaisa i Zetesa. W momencie narodzin chłopcy mieli całkowicie ludzki wygląd, później jednak wyrosły im z ramion złote skrzydła. Obaj zginęli z ręki Heraklesa. Córkami Boreasza były: Kleopatra i Chione, k...

W 480 roku p.n.e. perski król Kserkses I z dynastii Achemenidów poprowadził swoją wielką armię ku Grecji. Teby prezentowały inną postawę niż Ateny czy Sparta. Kilkanaście postów niżej pisałem o bitwie pod Termopilami. Chociaż kontyngent 400 został wysłany do Termopil (hoplici poddali się, wypalono im piętna), rządząca arystokracja wkrótce potem dołączyła do króla Persji. Z wielką gotowością i gorliwie walczyła w jego imieniu w bitwie pod Platejami w 479 roku p.n.e. Ateńczycy odnieśli zwycięstwo w trudnej walce z Tebańczykami znajdującymi się po drugiej stronie. Według Herodota Grecy walczący po stronie Persów "celowo walczyli źle". Tebańczycy wycofali się z pola bitwy, jednak w innym kierunku niż Persowie, co ochroniło ich przed dalszymi stratami. Zdrada greckich Teb (rys. Roger Payne)           Warto zwrócić uwagę na pewien szczegół widoczny na ilustracji. Rzeźby greckie były malowane. Farby nie były trwałe przez stulecia, toteż w epoce renesansu artyści n...

Widzimy tutaj 2 przykłady oryginalnych skarpet odkrytych w rzymskim Egipcie. Datowane są na III-IV wiek n.e. Czerwone skarpety znajdują się w Victoria & Albert Museum, a pojedyncza wielokolorowa skarpetka w British Museum (oba muzea w Londynie). Obie pary mają dzielony czubek i są przeznaczone do noszenia w sandałach. Techniki używane do zrobienia tych skarpet są często mylone ze współczesnym dzianiem. Wykonano je w technice bliższej szycia niż robieniu na drutach.            Skarpetki zostały wykonane z wełny trójwarstwowej. Para dużych skarpet była przeznaczona dla osoby dorosłej, a mała należała do dziecka. Zostały przebadane metodą datowania radiowęglowego. Metoda taka oparta jest na pomiarze proporcji między izotopem promieniotwórczym węgla 14C a izotopami trwałymi 12C i 13C (datowanie izotopowe). Jest dostępna w wielu laboratoriach, także w Polsce. Datowanie radiowęglowe opracowano przez Willarda Libby’ego i jego współpracowników w 1949 roku....

Na poniższej ilustracji widzimy falangitów macedońskich od czasów Aleksandra III Wielkiego po II wiek p.n.e. Warto zwrócić uwagę na różnorodność hełmów (trackie, frygijskie, chalkidzkie, pilos). Pancerze są płócienne, typu ,,linothorax', nieraz pomalowane. W pierwszym szeregu widoczne są także kirysy atlety. Widoczna jest także kolczuga. Ma ją postać po prawej stronie, która w połączeniu z nowszym hełmem trackim reprezentuje falangę z II wieku p.n.e. Na nogach falangici noszą nagolenice z brązu. Chronią ich małe okrągłe tarcze ("pelte"). Broń stanowiły - miecz (zazwyczaj zakrzywiony, jednosieczny ,,kopis'' lub "machaira" oraz prosty, dwusieczny ,,xiphos'') i najważniejszy element - sarisa. Hellenistyczna falanga macedońska z IV-III wieku p.n.e. (rys. Andrej Karaszczuk)           Powszechnie przyjęto, że drzewiec sarisy to dereń, jednak po całkiem nowych badaniach, prof. Nicholas Sekunda stwierdza, że był to raczej jesion. Długość sarisy wahała si...

Krezus był ostatnim królem Lidii (na zachodzie Azji Mniejszej). Już w czasach antycznych jego imię stało się synonimem bogacza. Jest do dziś. Jego skarby, w tym pierwsze w całości emitowane złote monety - były obiektem przekazów w Grecji i Persji. Krezus objął tron około 560 roku p.n.e. Lidia była starożytnym państwem ze stolicą w Sardes (po upadku nazwa ta odnosiła się wciąż do tej krainy). Władca był pod wpływem podbitych przez siebie miast greckich w Jonii (wybrzeże Azji Mniejszej). Krezus był wielkim mecenasem poetów, uczonych i filozofów, których chętnie gościł na swoim dworze. W 547 roku p.n.e. rozpoczął wojnę z perskim królem Cyrusem II Wielkim z dynastii Achemenidów. Szukał bezskutecznie przymierza z Babilonią i Egiptem.    Krezus w płomieniach, 546 p.n.e. przedstawiony na attyckiej  amforze znajdującej się obecnie w paryskim Luwrze           Według Herodota, przed rozpoczęciem wojny Krezus zapytał wyrocznię w Delfach czy powinien wal...