ECHA PRZESZŁOŚCI

Bitwa pod Mantineją w 362 p.n.e. była wielkim starciem między Tebami i ich sojusznikami pod wodzą Epaminondasa a koalicją Sparty, Aten, Mantinei i sprzymierzonych. Był to finał tebańskiej dominacji w Grecji po zwycięstwie pod Leuktrami. Epaminondas zastosował podobną taktykę jak wcześniej: silnie wzmocnił jedno skrzydło falangi hoplitów i uderzył nim decydująco na przeciwnika. Tebańczycy odnieśli zwycięstwo taktyczne, ale sam Epaminondas został śmiertelnie ranny. Po jego śmierci Teby nie potrafiły utrzymać hegemonii. Dlatego bitwa nie przyniosła trwałego rozstrzygnięcia: Sparta była osłabiona, Teby straciły wodza, a świat grecki pozostał podzielony. Kilkadziesiąt lat później tę rywalizację wykorzystała Macedonia Filipa II. Bitwa pod Mantineją w 362 p.n.e. (rys. MCR)

Dzisiejszy wpis przedstawi Leonidasa I, króla Sparty. Leonidas I jest prawdopodobnie najbardziej utrwalonym w popkulturze greckim władcą okresu klasycznego. Od 490 roku p.n.e. rządził Spartą. Jego żoną była Gorgo - córka jego przybranego brata Kleomenesa I. Z tego małżeństwa urodził się syn Plejstarchos.  Na zdjęciu Javiera Tamargo Santistebana rekonstruktor Marco Cecini,  znany pod profilem Marco Aurelio Valerio Massenzio           Leonidas zasłynął podczas wojen grecko-perskich, dowodzeniu obroną przesmyku w Termopilach w 480 roku p.n.e. Władca Sparty stał na czele hoplitów składających się z 300 rodaków i kilku tysięcy żołnierzy z innych greckich miast-państw (polis). Nie do końca wyglądało to tak, że było tam wyłącznie 300 Spartan po stronie greckiej. Według Herodota siły Greków składały się z 300 hoplitów spartańskich i 1000 towarzyszących im periojków, 500 hoplitów z Mantinei, 500 z Tegei, 120 z Orchomenos w Arkadii, 1000 innych Arkadyjczykó...

Według mitologii greckiej Leda była królową Sparty i kochanką Zeusa, władcy greckich bogów, najwyższego boga olimpijskiego. W Sparcie rządził król imieniem Tyndareos. Żoną jego była Leda. Nie posiadali własnych dzieci co było przyczyną ich smutku. Jedna wersja mitu mówi, że Zeus odwiedził Ledę pod postacią łabędzia. Skutkiem ich stosunku zostały spłodzone dzieci. Leda złożyła jaja, z których wykluli się z nich: Klitajmestra, Helena (bohaterka "Iliady" Homera) oraz dioskurowie: Kastor i Polluks (Polideukes). Klitajmestra wykluła się z tego samego jaja, co Polideukes (lub z tego samego, co Helena). Leda i łabędź (renesansowa rzeźba Bartolomeo Ammannatiego, ok. 1540 roku)           Najbardziej znana wersja mitu podaje, że tej samej nocy Leda oddała się Zeusowi i swojemu mężowi Tyndareosowi. Stąd za ojca Polideukesa i Heleny uchodził Zeus, natomiast Kastora i Klitajmestry – Tyndareos. "Zeus w postaci łabędzia zszedł się z Ledą, a jeszcze tej samej nocy obcował ...

Według legend posłaniec Filippides pobiegł do Aten, by powiedzieć o zwycięstwie pod Maratonem w 490 roku p.n.e. oraz poinformować Ateńczyków, że płynie ku nim flota perska. Po przekazaniu tej wiadomości miał paść martwy na ziemię. Historia ta stała się źródłem do utworzenia biegu maratońskiego (na dystansie 42 195 m) jako dyscypliny olimpijskiej w nowożytnych igrzyskach.   Filippides, ateński posłaniec pod Maratonem w 490 roku p.n.e.           Z kolei według Herodota po zwycięskiej bitwie z Persami, nie jeden człowiek, ale cała armia grecka pospieszyła do Aten by uprzedzić okręty perskie. Taka wersja jest uznawana za wiarygodną. Pokonanie tej odległości zajęło im ok. 8 godzin. Dystans to ok. 38-40 km. Według Herodota Filippides był wysłany z Aten do Sparty w celu złożenia prośby o ich zbrojną pomoc dla Ateńczyków przed bitwą pod Maratonem.

Poniższy Spartanin uzbrojony jest w sposób charakterystyczny dla końca epoki klasycznej. Jako broni używa żelaznego miecza typu 'xiphos' o prostej głowni. Nie widać na ilustracji włóczni 'dory'. Ma na sobie kirys z brązu, hełm typu 'pilos' z osłonami polików i poprzecznym grzebieniem, brązowe nagolenice oraz tarczę 'aspis' ze znakiem Sparty - Lambda (λ, Λ) od jej oryginalnej nazwy - Λακεδαίμων; Lakedaímōn, Lacedemon. Wbrew utartemu w popkulturze wizerunkowi na tarczach pojawiła się podczas wojny peloponeskiej. W wojnach grecko-perskich symbole były inne. Spartański oficer z IV wieku p.n.e. (rys. Christos Giannopoulos)           Spartanie samych siebie nazywali homoioi – równi, jednakowi. Rodowici Spartanie (Spartiaci) – pełnoprawni obywatele, którzy stanowili mniejszość ludności państwa, zajmowali się w znacznej części szkoleniem wojskowym i przygotowaniem do prowadzenia wojen. Od siódmego roku życia spartańskich chłopców poddawano rygorystycznym ćwiczen...

Plutarch wspomina o karze za tchórzostwo w obliczu niebezpieczeństwa. Było to zgolenie części wąsów. Cechą charakterystyczną antycznego spartańskiego hoplity były długie włosy i broda. Młodzi chłopcy w Sparcie, nosili jednak włosy krótko przystrzyżone. Dopiero osiągając wiek dojrzały mogli zapuścić włosy. Tę informację można znaleźć m.in. u Ksenofonta z Aten (ok. 430-355 p.n.e.), greckiego pisarza, historyka i żołnierza. Inni greccy historycy tj. Herodot (ok. 484 -426 p.n.e.) zwany Ojcem historii, a także Plutarch (ok. 50-125 n.e.) wspominają zwyczaj noszenia długich włosów przez Spartan jako wielowieczną tradycję. Arystoteles (384-322 p.n.e.), jeden z trzech (obok Sokratesa i Platona) najsłynniejszy filozof starożytnej Grecji, nauczyciel Aleksandra III Wielkiego - podaje, że długie włosy w Sparcie stanową honor, są oznaką wolności, gdyż je nosząc ciężko wykonywać prace służebne.  Spartański tchórz zostaje ukarany przez zgolenie połowy zarostu  (rys. Catalin Draghici do magazy...

Na poniższej ilustracji Persowie ostrzeliwują Spartan z łuków. Wieszcze zwani 'manteis' dokonują rytuału 'sphagia' - podrzynają gardło baranowi. Sphagia odbywa się na samym polu bitwy na oczach armii, a także na widoku wroga, który prawdopodobnie składał własne ofiary. Sposób, w jaki krew płynęła z rany, dawał wyobrażenie o tym, jak potoczy się bitwa. Jeśli znaki okazały się niekorzystne, dowódca wahałby się przed atakiem. Według Herodota Spartanie otrzymali złe wróżby, dlatego wahali się przed atakiem na armię perską. W tym czasie wielu hoplitów zostało rannych i zginęło z rąk perskich łuczników. Rolą manteis była interpretacja znaków. W krytycznym momencie była tylko formalnością - tak jak w tym przypadku - wywołać złudną pewność siebie przeciwnika lub dać czas na przybycie Ateńczyków. Wieszcze i hoplici spartańscy podczas bitwy pod Platejami (rys. Steve Noon)           A jak do całej sytuacji doszło?           W 479 roku p.n...

          Bitwa pod Termopilami jest jedną z kilku kojarzonych przez przeciętnego człowieka. Została stoczona pomiędzy wojskami greckimi, perskimi w sierpniu 480 roku p.n.e. na wąskim przesmyku Termopile w czasie II wojny perskiej. Utrwaliła się na stałe w popkulturze i świadomości ludzkiej. Mit 300 Spartan jest wciąż żywy inspirując twórców do dziś. Symonides z Keos (ok. 556-468 p.n.e.) słynny liryk grecki napisał na grobie Leonidasa: ὦ ξεῖν', ἀγγέλλειν Λακεδαιμονίοις ὅτι τῇδε κείμεθα τοῖς κείνων ῥήμασι πειθόμενοι Dosłownie:  "O cudzoziemcze, powiedz Lacedemończykom, że wierni ich prawom, tu leżymy" Wersja powszechnie utrwalona:   "Przechodniu, powiedz Sparcie, tu leżym jej syny, wierni jej prawom do ostatniej godziny."  Na  ilustracji: Spartańscy hoplici pod Termopilami, 480 p.n.e. (rys. Marek Szyszko).           Nie do końca wyglądało to tak, że było tam wyłącznie 300 Spartan po stronie greckiej. Władca S...