Crupellarius - niezwykły typ rzymskiego gladiatora

Opancerzeni gladiatorzy typu Crupellarii zostali po raz pierwszy wspomniani przez historyka Tacyta w I wieku n.e. Za panowania drugiego cesarza rzymskiego Tyberiusza plemiona Treveri i Aedui doprowadziły w 21 roku n.e. do buntu galijskiego przeciwko Rzymowi. Crupellarii, ciężko opancerzeni galijscy gladiatorzy, walczyli przeciwko rzymskim legionistom. Legioniści sięgnęli za dolabry (narzędzia będące połączeniem toporów i czegoś w rodzaju kilofów), które w tym wypadku wydają się być skuteczniejsze od gladiusów. Crupellarius był typem ciężkiego, mocno opancerzonego gladiatora w czasach imperium rzymskiego, wywodzącym się z Galii. 

Walka gladiatorów z legionistami rzymskimi, 21 rok n.e. (rys. Peter Dennis)

Crupellarius miał praktycznie całkowicie od stóp do głowy uzbrojenie segmentowe. Mógł mieć na torsie słynny segmentowy pancerz znany dziś pod terminem 'lorica segmentata' (zbroja segmentowa) oraz 'manica' - segmentową osłonę rąk i nóg. Jego broń stanowić mógł gladius. Nosił hełm z bardzo małymi otworami na oczy i usta przypominający średniowieczny hełm garnczkowy, hełm wielki.

Zachowana figurka ukazująca Crupellariusa