14 Pułk Kirasjerów armii Księstwa Warszawskiego

Na Święto Niepodległości 14 Pułk Kirasjerów armii Księstwa Warszawskiego ze swoją epicką i tragiczną historią. 

Kirasjer 14 pułku podczas szarży (mal. Jan Chełmiński)

        Był to jedyny w dziejach Polski pułk jazdy kirasjerskiej. Początek formowania przypadł na 1 września 1809 roku. Nosił pierwotnie 1 Pułk Broni Kirasjerów. 4 grudnia 1809 roku kirasjerzy przybyli do Warszawy i stacjonowali tam do wyprawy ma Rosję. Wzbudzali spore zainteresowanie wśród mieszkańców przywołując pamięć o dawnej husarii. Pod koniec 1809 roku pułk liczył 610 żołnierzy. 12 maja 1812 roku pułk kirasjerów wyruszył na wojnę z Rosją. Podczas sławnej szarży na tak zwaną Wielką Redutę pod Borodino wraz z pułkiem kirasjerów saskich, kirasjerzy nacierali na czworobok piechoty. Wzięli do niewoli 300 jeńców i zdobyli armatę. W czasie odwrotu spod Moskwy kilkudziesięciu ocalałych kirasjerów eskortowało uratowane 24 armaty wojsk polskich. Wśród kawalerii pułk poniósł największe straty. W lutym 1813 roku odtworzono 14 pułk kirasjerów pod dowództwem pułkownika Kazimierza Dziekońskiego. Pułk wszedł do walki 17 sierpnia w wypadzie na Czechy. Pod Frydlantem 17 sierpnia 1813 roku uderzył na oddział 200 huzarów austriackich zmuszając ich do odwrotu. W pierwszym dniu bitwy pod Lipskiem 19 października kirasjerzy brali udział w ciężkiej walce pod Wachau. W ostatnim, 9 października, szwadron kirasjerów pod dowództwem pułkownika Kazimierza Dziekońskiego wraz z małym oddziałem krakusów pełnił służbę u boku księcia Józefa Poniatowskiego. Kirasjerzy bronili się też rozpaczliwie nad Elsterą i byli świadkami śmierci wodza w nurtach rzeki. Dekretem z 18 grudnia 1813 roku ponownie zreorganizowano wojsko polskie, a odtworzenie pułku po raz trzeci okazało się jednak zbyt kosztowne i na tym kończy się historia naszych kirasjerów.

        Ubiór dla kirasjerów ustalony został w przepisach dotyczących ubioru dla jazdy z 3 września 1810 roku. W skład ubioru wielkiego wchodziły:

- kolet z sukna granatowego z kołnierzem, wyłogami u rękawów i połami pąsowymi, zapinany na 11 guzików z żółtego metalu z numerem pułku (poły spięte dwoma metalowymi, żółtymi granatami);

- spodnie krótkie pod kolano ze skóry białej;

- buty czarne długie przykrywające kolana z żelaznymi przypinanymi ostrogami;

- kamizelka sukienna biała pod koletem;

- kirys żelazny z naplecznikiem polerowany na stal z zapięciami i guzami na krawędziach z żółtego metalu garnirowany pąsową tkaniną i galonkiem;

- hełm żelazny z grzebieniem, podpinką i okuciem daszka z żółtego metalu.

        Do uzbrojenia kirasjerów należały:

- jednosieczne pałasze francuskie. Rękojeść o czteroprętowym kabłąku oprawiona była w mosiądz. Pochwa była żelazna, polerowana lub obciągnięta czarną skórą z okuciami mosiężnymi.

- para pistoletów skałkowych "w stal oprawnych" w olstrach (futerałach przy przedniej częśći siodła), a do nich czarna skórzana ładownica na białym skórzanym pasie nakładanym na kolet pod kirysem.

        Ilustracja Ryszarda Morawskiego z książki  "Wojsko Księstwa Warszawskiego. Kawaleria" wydanej przez Bellonę. Był to jedyny polski pułk kirasjerski i zarazem ostatni oddział polskiej jazdy używającej uzbrojenia ochronnego - kirysów.

Od lewej stoją:

1. oficer niższy w mundurze małym (zwyczajnym) wg przepisu z 1810 roku,

2. oficer niższy w surducie wg przepisu z 1810 roku,

3. oficer wyższy w mundurze wielkim do służby konno z lat 1810-1812,

4. adiutant major w mundurze wielkim do służby konno z lat 1809-1810,

5. oficer niższy w mundurze wielkim z 1813 roku - po odrzuceniu kirysów,

6. oficer niższy w wicemundurze balowym z lat 1809-1812,

7. oficer w mundurze polowym (marszowym) z lat 1809-1813.