Cesarz rzymski Aurelian

Lucjusz Domicjusz Aurelian panował w latach 270–275 n.e. Po czasach wewnętrznych niepokojów, powstań i zamieszek zaczął wyprowadzać imperium z kryzysu. W końcu 270 roku lub na początku 271 roku pokonał Wandalów, którzy najechali Panonię, narzucając im sojusz/ Wkrótce na Cesarstwo Rzymskie najechali Jutungowie, razem z Alamanami. Aurelian początkowo poniósł klęskę w bitwie pod Placentią. Następnie zatrzymał najeźdźców w środkowej Italii. Najazd Jutungów i klęska cesarza spowodowała falę uzurpacji. Po pokonaniu Jutungów zaczęto wznosić wokół Rzymu wielkie mury obronne, mające strzec stolicy przed najazdami barbarzyńskimi. 

 Cesarz Aurelian w otoczeniu gwardii (rys. Pavel Šimák)

        W następnym roku doszło do wojny Rzymian z Gotami. Aurelian wkroczył na tereny zamieszkane przez Gotów i pokonał ich. Ze zwycięstwem nad Gotami związana jest najbardziej kontrowersyjna decyzja Aureliana – opuszczenie prowincji Dacji przez Rzymian. Na temat walk z Zenobią na rzymskim wschodzie będzie osobny wpis. Aurelian rozpoczął wojnę na zachodzie przeciwko Tetricusowi I – cesarzowi Imperium Galliarum (Cesarstwa Galijskiego) w 274 roku n.e. Pomiędzy wojskami Aureliana a siłami Tetricusa doszło do bitwy pod Châlons-en-Champagne, w której Aurelian odniósł zdecydowane zwycięstwo. 

Tetrykus I, Gaius Pius Esuvius Tetricus, 

rzymski uzurpator w zachodniej części cesarstwa, 

rządzący jako tzw. cesarz galijski

        Tetricus I nie tylko nie został przez Aureliana zabity, ale po tryumfie cesarza został on mianowany correctorem Italii. Cesarz był gorliwym czcicielem Słońca Sol Invictus i wzniósł w Rzymie świątynię poświęconą temu bóstwu oraz ustanowił odbywające się co 4 lata igrzyska na jego cześć, wprowadził też nowe kolegium kapłańskie pontyfików Słońca. 

Sol Invictus na płaskorzeźbie rzymskiej z II wiku n.e.

        Część badaczy uznaje, że Aurelian wprowadził Sol jako jedyne lub najwyższe bóstwo w cesarstwie rzymskim. Hipoteza ta znajduje dziś coraz mniej zwolenników. Wydaje się, że wszystkie wprowadzone przez niego innowacje religijne mieszczą się w ramach tradycyjnej rzymskiej religii. Aurelian zginął zamordowany podczas spisku wojskowych w czasie przygotowań do nowej wyprawy wojennej w okolicach Byzantion, w 275 roku. Dokładna data śmierci cesarza nie jest znana.

Aurelian autorstwa Mariusza Kozika do gry Total War: Rome II